Macula en Museum in je hoofd

ma 21 sep, 09:21 Bijeenkomst

Vijftien september staan in de bijeenkomst van het Oog- en Maculacafé twee onderwerpen op het programma. Voor de pauze vertelt Peter Derks over de macula. Wat doet die, wat er gebeurt wanneer dit centrale deel van het netvlies beschadigd raakt en hoe ga je met het probleem om?
Na de pauze neemt Toon Schellens de aanwezigen mee in een denkbeeldige rondleiding door het vernieuwde Kempenmuseum. Een bijzondere uitdaging: hoe leidt hij mensen met een visuele beperking rond in het museum? Het antwoord blijkt verrassend: het museum bezoeken in je hoofd.

Macula
De macula, de gele vlek, is het centrale deel van het netvlies, achter in het oog. Juist dit kleine gebied is verantwoordelijk voor scherp en gedetailleerd zien. We gebruiken de macula bij activiteiten die we bijna vanzelfsprekend vinden: lezen, gezichten herkennen, televisie kijken, autorijden en het onderscheiden van kleine voorwerpen.
Wanneer de macula beschadigd raakt, blijft het zicht aan de randen soms redelijk intact, maar juist het centrale beeld wordt minder scherp. Dat heeft grote gevolgen voor het dagelijks leven.

Hoe merk je de beperking?
Lijnen lijken ineens krom. Letters verdwijnen of worden vervormd. Gezichten zijn moeilijk te herkennen. Lezen kost veel moeite en contrasten worden minder. In het midden van het gezichtsveld ontstaat een wazige, donkere vlek, andere afwijkingen komen ook voor. Soms ziet iemand wel een voorwerp, maar lukt het niet het te herkennen. Het beeld komt immer niet compleet binnen.

Wanneer naar de huis- of oogarts?
Dat moment is niet altijd gemakkelijk te bepalen. Een oogtest voor het rijbewijs kan aangeven dat er iets aan de hand is. Aanwezigen vertellen dat die stap toch wel op tijd wordt gezet maar een heldere diagnose laat soms lang op zich wachten. Alert blijven en aandringen op verder onderzoek luidt het advies. Het verband tussen staar en maculadegeneratie is niet duidelijk. De behandeling van staar kan het zicht aanvankelijk verbeteren, maar de beschadigde macula blijft.                                                                                                                                                                                 Op vragen uit de zaal geeft Peter Derks samen met anderen praktische en nuttige informatie. Met een verwijzing van de oogarts kun je terecht bij Visio, medewerkers geven advies over het omgaan met die beperking.
Veel hulpmiddelen zijn voorhanden. Denk aan apps die tekst omzetten in spraak, het beeld vergroten, middelen die informatie toegankelijk maken met audio-ondersteuning zoals QR-codes, e-books, podcasts.
Tijdens de bijeenkomst op 20 oktober 2026 volgt daarover informatie.
Contact mogelijk via eerseloogcafe@gmail.com.

Museum in je hoofd
Na de pauze is het tijd voor een aparte beleving. Toon Schellens neemt iedereen mee op een denkbeeldige rondleiding door het vernieuwde Kempenmuseum. Ogen dicht, oren open en de verbeelding aan.
We staan in het Poeliejoepark. Via de poort, achter in de tuin, straks een nieuwe ingang, lopen we het museumterrein op. Links en rechts ligt de fruittuin. We passeren de schelft, opslagruimte voor materialen, verderop links het grote terras, rechts de groente- en kruidentuin.
Links van het terras een nieuw gebouw. Hier stond vroeger het smokkelkot, nu een modern facilitair pand met werkruimtes, spreekkamer en koffieruimte voor vrijwilligers. In de kelder bevindt zich het depot en op de verdieping zijn kantoren waaronder dat van de Heemkunde.
We lopen verder naar een indrukwekkend gebouw: de grote schuur met zijn karakteristieke houten bekleding: het nieuwe bezoekerscentrum. Binnen zijn de oorspronkelijke eiken steunen, balken, spanten en panlatten nog zichtbaar én functioneel. Lopen door de schuur naar buiten, het voorplein, gaan rechtsaf naar de boerderij, nu volledig als museum ingericht waarin Innovatie door schaarste centraal staat. Hier is de officiële ingang.
We stappen binnen in een ruime hal. De opvallende tegelwanden zijn voorzien van de vijftig afbeeldingen uit de Canon der Kempen. Rechts een ruimte voor tijdelijke tentoonstellingen en links daarvan een gang met twee workshoplokalen.
We draaien ons om, lopen rechtdoor en gaan door de hal links de ruimte met het thema Brood en Spelen binnen. Hier komen we te weten hoe Kempische inwoners vroeger hun brood verdienden: boter- en zuivelproductie, landbouw, sigarenindustrie en zeker niet vergeten smokkel. Vrouwe Welvaart houdt in deze ruimte een oogje in het zeil.
Terug in de hal gaan we linksaf naar de zaal met thema Veranderend Landschap. Hier staat een indrukwekkende maquette, een plattegrond van de dorpen in de Kempen met hun kenmerkende torens. Daaronder bevindt zich een kruipruimte voor kinderen, waar ze spannende verhalen te horen krijgen.
Op de maquette worden videobeelden geprojecteerd. Beelden met uitleg over de verandering van begroeiing, bevolking, begrenzing en landschap in de loop van de tijd. Aan de zijkant staan metalen rekken met museale voorwerpen.
Door naar de keuken waar de boerin over haar taken en werk vertelt. De deur van de voorkamer, links, staat open. Hier maken heiligen en kruiden ons wat wijzer.
De deur rechts is van de ”goeikammer” met het thema Innerlijk en Uiterlijk. Vroeger de ruimte voor waardevolle zaken en belangrijke gebeurtenissen. Op de wanden worden videobeelden getoond en toegelicht. Ook de huidige waarden en zingeving van het leven komen ter sprake.
We wandelen terug naar de hal; in de keuken vertelt de boerin nog over de opkamer met de bedstee en de onmisbare kelder.
Met de trap of lift naar de zolder met het thema Verbeelding en Vermaak. Aan de linkerkant staan voorwerpen die te maken hebben met volksspelen, tradities en feesten. Voor de kinderen staan er podia bestaande uit appelkisten en kratten. Aan de rechterkant is een hoek ingericht met een zitje voor verhalenvertellers en voorlezers.Kinderen kunnen er schooltje spelen.
Achteraan in de derde ruimte staat een geavanceerde muziekinstallatie opgesteld. Het is een hommage aan muzikant en liedjesschrijver Harrie Franken. Geniet van de volksmuziek en de verhalen daarover.

Van 1500 tot nu
Het vernieuwde museum vertelt een langer verhaal dan voorheen. De periode die wordt belicht loopt van de middeleeuwen tot nu. Eerst lag de focus op de periode van 1850 tot 1950.
Een belangrijke toevoeging aan het museum is een groep de virtuele gidsen, de familie Van Kempen. Zij vertellen bezoekers op hun eigen manier over hun dagelijkse leven.
Bezoekers krijgen veel informatie te zien en te horen. Door het luisteren naar verhalen, meevoelen en verbeelden biedt het museum mensen met een visuele beperking zeker een bijzondere ervaring. Een plaats waar mensen elkaar ontmoeten, waar herinneringen worden gedeeld en waar nieuwe verhalen ontstaan.
Het museum wacht op u.

Jo Wouters